Nguyễn Thị Hồng Chiên
Bộ môn Ký sinh trùng, Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam
1. Tính cấp thiết
Mèo là một trong các loài động vật nuôi ưa thích và phổ biến, được con người chọn nuôi trở thành thú cưng trong gia đình. Nhiều gia đình nuôi mèo và coi chúng như những thành viên nhỏ, vì vậy sức khỏe của chúng cũng được người nuôi vô cùng quan tâm. Hiện nay, ở Việt Nam các hộ gia đình nuôi mèo làm thú cưng ngày càng tăng, vì vậy việc kiểm soát các bệnh trên mèo cần được chú trọng hơn. Điển hình về bệnh hay gặp ở mèo là nấm đồng xu trên mèo, bọ chét, ghẻ tai.
Bệnh ghẻ tai gây ra bởi ký sinh trùng Otodectes cynotis (Lefkaditis & cs., 2009) là bệnh phổ biến trên mèo và là tác nhân gây nhiễm trùng tai ngoài ở mèo với khoảng 85%. Ghẻ tai sống trong ống tai của mèo, chó, cáo, chồn và các loài ăn thịt khác và xuất hiện dưới dạng những sinh vật nhỏ, màu trắng trong tai. Chúng ăn các tế bào biểu mô bong tróc và dịch tiết từ niêm mạc tai nhưng đôi khi, ghẻ đâm vào da để hút máu, huyết thanh hoặc dịch bạch huyết (Mullen và Oconnor, 2002). Nếu như không điều trị dứt điểm có thể dẫn đến tình trạng lên men và nhiễm trùng, nếu nặng có thể gây tổn thương nhĩ tai, dẫn đến xuất huyết hay gây điếc.
Ghẻ Otodectes cynotis có thể sống nhiều tháng bên ngoài vật chủ, cư trú ở bề mặt tai. Ghẻ tai có thể lây lan qua tiếp xúc trực tiếp giữa các cá thể mèo, giữa mèo bình thường và mèo mang bệnh. Ghẻ tai là bệnh thường phổ biến ở mèo do tính chất lây lan khi con vật tiếp xúc với mầm bệnh. Một con trưởng thành thường sống khoảng 2 tháng, tuy nhiên chúng có thể đẻ ra rất nhiều trứng và chỉ mất 4 ngày cho trứng nở, rồi mất 3 tuần để phát triển thành con trưởng thành và tiếp tục sinh sản.
Tuy nhiên, các nghiên cứu về Otodectes cynotis ký sinh ở mèo tại nước ta còn rất ít, để có thêm thông tin và biện pháp phòng bệnh cho mèo hiệu quả, chúng tôi tiến hành đề tài “Thực trạng bệnh ghẻ tai ở mèo và biện pháp phòng trị bệnh tại một số phòng khám thú y tại Hà Nội”.
2. Phương pháp nghiên cứu:
2. 1. Phương pháp thu thập thông tin
Nghiên cứu được tiến hành dựa trên việc thu thập thông tin phỏng vấn trực tiếp từ chủ nuôi mang mèo đến khám và điều trị tại các phòng khám thông qua phiếu khảo sát. Số kiệu được ghi chép vào hồ sơ bệnh súc. Các thông tin chi tiết bao gồm: giống loài, tính biệt, cân nặng, độ tuổi, chế độ ăn uống vui chơi, biểu hiện bệnh điển hình,… Các bệnh súc trước khi tiến hành lấy mẫu được kiểm tra thân nhiệt, quan sát thể trạng, lịch sử bệnh, quan sát da lông, vành tai. Ghi chép lại kết quả chẩn đoán, điều trị của từng ca bệnh. Thông tin được lấy cần được rõ ràng, chi tiết, dễ hiểu và trình bày.
2.2. Phương pháp điều tra
Nghiên cứu được thực hiện dựa trên việc thu mẫu có chủ đích. Dựa vào việc thu thập thông tin, mèo đến khám được phân loại để thăm khám và điều trị, nghiên cứu được tiến hành với những đối tượng mèo được phân loại khám về ngoại ký sinh trùng.
2. 3. Phương pháp lấy mẫu và xét nghiệm ghẻ tai
Bước 1: Dùng đèn soi tai quan sát tai mèo nghi mắc bệnh để kiểm tra tổng quát tình trạng tai của mèo, xác định vị trí cần lấy mẫu.
Bước 2: Dùng tăm bông lấy mẫu ráy tai mèo rồi dùng dao mổ gạt phần ráy tai từ tăm bông lên phiến kính.
Bước 3: Nghiền nhỏ rồi dàn mỏng rồi nhỏ 1-2 giọt dầu parafin
Bước 4: Soi kính hiển vi độ phóng đại 40 lần (vật kính 4, thị kính 10)
Bước 5: Đếm số lượng ghẻ trên tiêu bản, mẫu ghẻ được đo đếm phân loại dựa vào đặc điểm hình thái của Otodectes cynotis theo (Sweatman, 1958)
2. 4. Phương pháp phòng trị bệnh được thực hiện tại các phòng khám với 2 phác đồ điều trị sau
– Phác đồ 1: được sử dụng khi con vật chỉ mắc ghẻ tai mà không bị viêm tai. Vệ sinh tai bằng dung dịch nước rửa tai OTI-SCRUB trong 3 ngày liên tục.
Có thể chọn một trong hai loại thuốc sau tùy vào yêu cầu của khách hàng:
+ Thuốc nhỏ gáy Fronil spot: 1 ống 0,67 ml cho mèo từ 2-10 kg, mỗi tháng nhỏ 1 lần.
+ Thuốc nhỏ gáy Revolution liều lượng 0,25 ml cho mèo <2,5 kg, 0,75 ml cho mèo 2,6-7,5 kg, nhỏ 1 lần duy nhất để trị bệnh cho con vật, sau đó, mỗi tháng nhỏ 1 lần để phòng bệnh.
– Phác đồ 2: Sử dụng khi con vật vừa bị mắc ghẻ tai, vừa bị viêm tai, có nhiều mủ trong tai
+ Bước 1: Vệ sinh tai giống phác đồ 1
+ Bước 2: Oridermyl tuýp 10g dạng mỡ (do công ty thuốc thú y Vetoquinol sản xuất): có thành phần 10 mg Permethrin, 3500 IU Neomycin, 100.000 IU Nystatin, 1mg Triamcinolone acetonide giúp điều trị bệnh ghẻ tai, viêm nhiễm khuẩn ở tai ngoài.
Cách dùng: sau khi đã vệ sinh loại bỏ hết chất tiết trong ống tai, nhỏ trực tiếp 1-2 giọt Oridermyl vào ống tai ngoài, sau đó xoa bóp nhẹ nhàng quanh gốc tai để thuốc được thấm đều và kết thúc việc dùng thuốc. Tùy theo mức độ nặng hay nhẹ của bệnh mà quá trình vệ sinh tai, nhỏ thuốc cho mèo bệnh được thực hiện từ 1-2 lần/ ngày với liệu trình từ 5-7 ngày
Trường hợp con vật bị viêm tai nặng kèm theo có mủ cần tiêm thêm kháng sinh Amoxicillin để tiêu diệt vi khuẩn gây nhiễm mủ ở tai: Tiêm dưới da với liều 15 mg/kg thể trọng; tiêm thuốc kháng viêm Dexamethasone giúp kháng viêm, giảm đau, chống dị ứng: Tiêm bắp với liều 0,125-0,5 mg/1kg thể trọng. Tùy theo mức độ nặng hay nhẹ của bệnh mà quá trình vệ sinh tai, nhỏ thuốc và tiêm kháng sinh, kháng viêm, thuốc bổ cho mèo bệnh được thực hiện sao cho tốt nhất cho con vật.
2. 5. Phương pháp xử lý số liệu
Các số liệu thu thập được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh học, phần mềm Microsoft Office Exel 2013 và phần mềm phân tích số liệu Minitab 16.
Tỷ lệ mèo mắc bệnh (%) = (Tổng số con mắc bệnh)/(Tổng số con theo dõi) x 100%
Tỷ lệ mèo khỏi bệnh (%) = (Tổng số con khỏi bệnh)/(Tổng số con điều trị) x 100%
3. Kết luận
Từ những kết quả thống kê về bệnh ghẻ tai trên mèo do Otodectes cynotis tại một số phòng khám thú y ở Hà Nội cho thấy:
Trong số 310 con mèo đến khám tại Phòng khám thú y, có 123 mèo mắc ngoại ký sinh trùng, trong đó có 39 trường hợp bị mắc ghẻ tai do Otodectes cynotis. Đánh giá về mắc ghẻ tai ở mèo do Otodectes cynotis cho thấy không có sự khác biệt giữa mèo đực (11,71%) và mèo cái (14,29%) mắc ghẻ tai. Tỷ lệ nhiễm ở các lứa tuổi mèo khác nhau có sự khác nhau, mèo 3-6 tháng (33,33%), trên 6 tháng – 1 tuổi(17,65), ở lứa tuổi 1-2 tuổi và trên 2 tuổi không có sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm lần lượt là 1,32% và 1,1%.
Sử dụng Fronil spot, Revolution, Oridermyl kết hợp các loại thuốc chống viêm trong điều trị bệnh ghẻ tai do Otodectes cynotis gây ra trên mèo với tỷ lệ khỏi là 82,05%. Bên cạnh đó cần thực hiện theo hướng dẫn vệ sinh cho mèo bị bệnh và các biện pháp vệ sinh trong nuôi mèo để
hạn chế bệnh ghẻ tai do Otodectes cynotis.
Từ khóa: Otodectes cynotis, mèo, ký sinh trùng
Link bài báo: https://vjol.info.vn/index.php/kk-ty
English