Hoàng Thị Thúy Hằng và Nguyễn Thị Thanh Hà
Tóm tắt:
Sao là một quá trình bào chế cổ truyền, được ứng dụng cho việc xử lý nhiều nguyên liệu cây thuốc, trong đó có nụ của cây hòe mễ (Sophora japonica). Quá trình sao được đông y cho là có thể làm thay đổi dược tính của dược liệu này, nên thực tế tùy theo mỗi mục đích sử dụng khác nhau của nụ hoa hòe, y học cổ truyền lại có các quy đinh riêng về phương pháp bào chế, trong đó mức nhiệt và thời gian sao sẽ được điều chỉnh cho phù hợp với mục đích điều trị mà dược liệu hướng đến. Cụ thể, trong khi việc sao hoa hòe đến vàng đậm thường được áp dụng cho nụ hoa hòe dùng để hạ huyết áp, thì sao cháy thành than hay sao tồn tính mới lại được coi là là quy trình phù hợp nhất cho nguyên liệu này nếu dùng để cầm máu. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có nghiên cứu nào được thực hiện để khảo sát ảnh hưởng của các quy trình sao khác nhau đến tác dụng kháng khuẩn của nụ hoa hòe. Vì thế, chúng tôi đã tiến hành đánh giá ảnh hưởng của các điều kiện sao khác nhau, bao gồm sao vàng, sao vàng đậm, sao cháy xém và sao cháy thành than đến tác dụng ức chế của dịch chiết hoa hòe trên vi khuẩn, nhằm bước đầu đề xuất phương pháp bào chế phù hợp nhất cho dược liệu này khi sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn. Bên cạnh đó, sự thay đổi trong hàm lượng polyphenol, hàm lượng flavonoid, hoạt tính chống oxi hóa, cũng như nồng độ của 2 hoạt chất chính là rutin và quercetin cũng được xác định để làm rõ mỗi tương quan của những giá trị này với khả năng kháng khuẩn củ dịch chiết. Kết quả cho thấy dược liệu được sao đến vàng đậm không chỉ có tác dụng ức chế vi khuẩn mạnh nhất, mà còn có hoạt tính chống oxi hóa cao nhất và giàu polyphenol nhất. Bên cạnh đó, việc đánh giá sự thay đổi trong nồng độ rutin và quercetin cũng cho thấy, song song với sự tăng của nhiệt độ sao lên đến mức 240 °C là sự tăng dần của hàm lượng quercetin, và sự tăng dần này là tương đồng với sự giảm dần của nồng độ rutin bên trong mẫu. Kết quả đó đã chứng tỏ rằng ở trong phạm vi nhiệt độ này, quá trình sao đã trở thành tác nhân xúc tiến sự chuyển hóa rutin thành quercetin ở bên trong mẫu nguyên liệu. Tuy nhiên, việc gia tăng nhiệt quá mức đến 300 °C, tương ứng với quá trình sao cháy thành than đã tạo ra sự giảm sút trong hàm lượng của cả 2 hoạt chất chính, và theo đó làm yếu đi khả năng kháng khuẩn cũng như một số hoạt tính sinh học khác của dịch chiết. Vì thế, chúng tôi kết luận rằng sao đến màu vàng đậm là điều kiện sao phù hợp nhất để tạo ra mẫu nguyên liệu hoa hòe có tác dụng kháng khuẩn cao, và đồng thời cũng còn giúp làm tăng nồng độ quercetin, tăng hoạt tính chống oxi hóa và làm giàu thêm hàm lượng polyphenol tổng số của dược liệu.
Link bài báo khoa học:
https://www.mdpi.com/2223-7747/13/23/3337
English