Nga, B. T. T., Auer, A., Padungtod, P., Dietze, K., Globig, A., Rozstalnyy, A., Hai, T. M., & Depner, K.
Tính cấp thiết
Dịch tả lợn châu Phi (ASF) là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi lợn. Tại Việt Nam, ASF đã gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất, đặc biệt trong bối cảnh phần lớn là chăn nuôi nhỏ lẻ. Trong kiểm soát ASF, tiêu hủy toàn bộ đàn (stamping-out) là biện pháp chuẩn, tuy nhiên tiêu tốn nhiều nguồn lực và ảnh hưởng lớn đến sinh kế. Vì vậy, phương pháp tiêu hủy chọn lọc (selective culling) được áp dụng nhằm giữ lại lợn khỏe mạnh, nhưng chưa có quy trình chuẩn khoa học và tiềm ẩn nguy cơ lây lan bệnh.
Mục đích nghiên cứu
– Đánh giá hiệu quả và hậu quả của phương pháp tiêu hủy chọn lọc trong điều kiện thực tế tại Việt Nam.
– Xác định các hạn chế trong triển khai.
– Đề xuất hướng cải thiện để kiểm soát ASF hiệu quả hơn.
Vật liệu và phương pháp
Nghiên cứu thực địa tại một trang trại lợn nái quy mô 1200 con, theo dõi hai đợt bùng phát ASF giai đoạn 2022–2024. Áp dụng chiến lược tiêu hủy chọn lọc gồm cách ly và xử lý lợn bệnh (F0), cách ly lợn tiếp xúc trực tiếp (F1) và giữ nguyên lợn tiếp xúc gián tiếp (F2). Sử dụng các phương pháp xét nghiệm gồm qPCR, test nhanh kháng nguyên và ELISA.
Kết quả chính
Việc tiêu hủy chủ yếu dựa trên triệu chứng lâm sàng, ít sử dụng xét nghiệm nên làm chậm phát hiện bệnh. Một số lợn nhiễm ASF tồn tại trong đàn hơn 2 tuần và có khả năng phát tán virus. Khoảng 50% lợn F1 bị nhiễm trong khi lợn F2 không bị nhiễm khi có khoảng cách chuồng nuôi. Tỷ lệ chết khoảng 10% trong 3 tháng. Kết quả xét nghiệm cho thấy qPCR dương tính, test kháng nguyên âm tính và ELISA dương tính, chứng tỏ nhiễm kéo dài.
Tiêu hủy chọn lọc giúp giảm thiệt hại kinh tế nhưng tiềm ẩn nguy cơ duy trì mầm bệnh trong trại. ASF có tốc độ lây lan chậm hơn một số bệnh khác, do đó nếu phát hiện sớm và loại bỏ kịp thời có thể kiểm soát hiệu quả. Việc giảm tiếp xúc giữa các cá thể và tăng cường xét nghiệm là yếu tố then chốt. Không nên giữ lợn nghi nhiễm trong đàn quá lâu.
Kết luận
Tiêu hủy chọn lọc không phải là phương pháp tối ưu nếu áp dụng không đúng. Hiệu quả phụ thuộc vào chẩn đoán sớm, xét nghiệm thường xuyên và an toàn sinh học nghiêm ngặt. Nếu không kiểm soát tốt, phương pháp này có thể làm kéo dài và lan rộng dịch bệnh.
Kết quả nghiên cứu được đăng trên Tạp chí Pathogens của nhà xuất bản MPDI 13(7):567
Link bài báo: https://www.mdpi.com/2076-0817/13/7/567
English