Công nghệ tạo phôi bò in vitro (IVP) hiện đang đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực chăn nuôi và công nghệ sinh sản, góp phần nâng cao chất lượng giống, cải thiện năng suất sinh sản và bảo tồn nguồn gen vật nuôi quý. Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất phôi trong ống nghiệm vẫn còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như stress nhiệt, stress oxy hóa và điều kiện nuôi cấy chưa tối ưu. Trong những năm gần đây, việc bổ sung các hợp chất sinh học có khả năng chống oxy hóa và điều hòa chuyển hóa vào môi trường nuôi thành thục trứng đang được quan tâm nhằm nâng cao chất lượng phôi.
Trong đề tài khoa học công nghệ cấp Học viện trọng điểm (Mã số: T2022-09-09TĐ), nhóm nghiên cứu do ThS. Nguyễn Đức Trường chủ nhiệm tại Khoa Thú y đã tiến hành đánh giá ảnh hưởng của axit lauric (Lauric acid – LA) đến khả năng thành thục trứng và phát triển phôi bò trong điều kiện in vitro. Đồng thời, nghiên cứu cũng khảo sát vai trò bảo vệ của hợp chất này trước stress nhiệt và stress oxy hóa trong quá trình tạo phôi bò.
Kết quả nghiên cứu cho thấy việc bổ sung axit lauric ở các nồng độ khác nhau (50–300 µM) không gây ảnh hưởng tiêu cực đến tỷ lệ thành thục nhân của tế bào trứng cũng như tỷ lệ phân chia phôi sau thụ tinh. Đặc biệt, nồng độ 200 µM LA được xác định là nồng độ tối ưu giúp nâng cao rõ rệt khả năng phát triển phôi nang. Tỷ lệ phôi nang ở các nhóm bổ sung 100–200 µM LA đạt trên 37%, cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng chỉ đạt khoảng 21%. Ngoài việc cải thiện số lượng phôi, axit lauric còn góp phần nâng cao chất lượng phôi. Tỷ lệ phôi nang đạt chất lượng tốt và khá (Grade 1–2) tăng mạnh ở các nhóm bổ sung LA, đặc biệt ở nồng độ 200 và 300 µM với tỷ lệ trên 50%, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt khoảng 19%. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho thấy axit lauric có khả năng bảo vệ tế bào trứng và phôi trước các điều kiện stress bất lợi. Trong điều kiện stress oxy hóa gây ra bởi 1 mM H₂O₂, nhóm bổ sung LA có tỷ lệ thành thục và tỷ lệ phát triển phôi cao hơn rõ rệt so với nhóm không bổ sung. Dưới điều kiện stress nhiệt 41°C, mặc dù chưa có sai khác thống kê rõ rệt, nhưng LA vẫn cho thấy xu hướng cải thiện khả năng phát triển phôi nang.
Kết quả của nghiên cứu đã cung cấp những bằng chứng khoa học quan trọng về tiềm năng ứng dụng axit lauric như một chất bổ sung sinh học trong hệ thống sản xuất phôi bò in vitro. Việc bổ sung LA không chỉ giúp nâng cao số lượng và chất lượng phôi mà còn góp phần tăng khả năng chống chịu của tế bào trứng trước các tác động bất lợi từ môi trường nuôi cấy. Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở kết quả thực nghiệm mà còn khẳng định giá trị khoa học khi có bài báo được chấp nhận đăng trên tạp chí quốc tế uy tín Animal Reproduction (xếp hạng Q2). Đồng thời, đề tài đã góp phần đào tạo 02 Bác sĩ Thú y có năng lực chuyên sâu trong lĩnh vực công nghệ phôi. Đây được xem là giải pháp công nghệ đơn giản nhưng hiệu quả cao, có tiềm năng ứng dụng trực tiếp vào các quy trình sản xuất phôi bò thực tế hiện nay.
ThS. Nguyễn Đức Trường – Khoa Thú y
Ban Khoa học Công nghệ
English