Nguyễn Thị Hoàng Yến1, Trịnh Thị Thu Hằng2, Nguyễn Đức Minh2
1Bộ môn Ký sinh trùng, Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam
2Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội
Tính cấp thiết
Động vật hoang dã được xem là nguồn chứa quan trọng của nhiều tác nhân gây bệnh, trong đó có các loài ký sinh trùng có khả năng truyền lây sang người và động vật nuôi. Việc xác định các tác nhân gây bệnh ở nhóm động vật này đóng vai trò thiết yếu trong công tác giám sát sức khỏe động vật, bảo tồn đa dạng sinh học và ngăn ngừa nguy cơ phát sinh các bệnh truyền lây. Ancylostoma ceylanicum là một trong những loài giun móc có ý nghĩa y học quan trọng, có khả năng lây nhiễm giữa người và động vật, gây ra hội chứng ấu trùng di chuyển dưới da (cutaneous larva migrans syndrome) ở người. Khác với các loài giun móc khác như A. caninum hay A. braziliense, vốn chỉ di chuyển dưới da người và không phát triển tiếp, A. ceylanicum có khả năng xuyên qua biểu bì da, xâm nhập vào hệ tuần hoàn, đến ruột non và phát triển thành giun trưởng thành gây bệnh lý tiêu hóa và thiếu máu nghiêm trọng do mất hồng cầu, thiếu sắt và hemoglobin ở vật chủ.
A. ceylanicum là loài giun móc phân bố rộng ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, với hàng trăm triệu ca nhiễm được ghi nhận mỗi năm tại Đông Nam Á và các quốc đảo Thái Bình Dương. Tại Việt Nam, sự lưu hành của loài giun tròn này ở người và chó đã được báo cáo trước đây. Tuy nhiên, nghiên cứu này là công bố đầu tiên phân lập và định danh thành công ceylanicum từ hổ và gấu tại Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội, thông qua phân tích sinh học phân tử. Phát hiện này không chỉ mở rộng hiểu biết về vật chủ ký sinh của A. ceylanicum, mà còn là hồi chuông cảnh báo về nguy cơ lan truyền các tác nhân gây bệnh từ động vật hoang dã sang người và động vật nuôi. Kết quả nghiên cứu góp phần làm cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chiến lược giám sát, kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả các bệnh ký sinh trùng có nguồn gốc từ động vật hoang dã.
Mục đích nghiên cứu
Xác định sự lưu hành của ký sinh trùng ký sinh trên đường tiêu hóa ở hổ và gấu tại trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội
Phương pháp nghiên cứu:
Bốn mươi sáu mẫu phân thu từ 25 hổ và 21 gấu nuôi tại trung tâm cứu hộ động vật hoang dã hà Nội vào tháng 11 năm 2024. Các mẫu phân này được xét nghiệm bằng phương pháp gạn rửa sa lắng và phù nổi để xác địn sự có mặt của trứng/ấu trùng giun sán. Trứng được phát hiện sẽ được tách ra khỏi mẫu phân để chiết tách DNA. DNA được chiết tách bằng kít thương mại (Genomic DNA Pre Kit, BioFact, Korea) được sử dụng làm khuôn cho phản ứng PCR. Đoạn gen ITS được khuếch đại bằng cặp mồi NC5-forward: 5′-GTA GGT GAA CCT GCG GAA GGA TCA TT-3′ and NC2-reverse: 5′-TTA GTT TCT TTT CCT CCG CT-3′ (Zhu & cs., 2002). Sản phẩm PCR được kiểm tra bằng phương pháp điện di trên thạch và gửi đi công ty 1st BASE services (Apical Scientific, Sdn. Bhd, Selangor, Malaysia) để giải trình tự hai chiều bằng cặp mồi trên. Trình tự DNA thu được được sử dụng để xây dựng cây phát sinh loài bằng thuật toán Maximum Likelihood trên phần mềm MEGA X.
Kết quả chính:
Dựa vào hình thái của trứng đã xác định được 2 loại trứng giun tròn ký sinh là giun đũa Toxascaris leonina và giun tròn bộ giun xoăn (Strongyle). Trong đó, tỷ lệ nhiễm giun xoăn ở hổ và gấu tương ứng là 12% và 21%; chỉ có hổ nhiễm giun đũa Ta. leonina với tỷ lệ 20%.
Kết quả định danh bằng PCR và giải trình tự gen đã xác định loài giun xoăn ký sinh ở hổ và gấu là Ancylostoma ceylanicum và khẳng định loài giun đũa ký sinh ở hổ là Ta. leonina.
Kết luận
Đây là nghiên cứu đầu tiên xác định sự lưu hành của A. ceylanicum và Ta. leonina ở động vật hoang dã (hổ và gấu) tại trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội, Việt Nam. Cả hai giun tròn này đều thuộc nhóm giun tròn truyền lây. Vì vậy, kết quả của nghiên cứu hỗ trợ cho công tác thiết kế chương trình phòng bệnh cho động vật hoang dã tại trung tâm nói riêng và người và động vật sinh sống ở vùng lân cận nói chung.
Từ khóa: Ancylostoma ceylanicum, Asian black bear, Bengal tiger, Toxascaris leonina, Wildlife Rescue Center
Link bài báo: https://wvj.science-line.com/attachments/article/86/WVJ15(2)283-291,2025.pdf
Bảng 1. Tỷ lệ lưu hành của giun sán đường tiêu hóa xác định được ở hổ và báo tại trung tâm cứu hộ động vật hoang dã Hà Nội, Việt Nam (tháng 11 năm 2024).
English